یادداشت مسعود طولابی ، انحلال موسسه آرمان در سالهای گذشته و بازداشت مدیرعامل سابق موسسه ملل تنها دو نمونه از یک الگوی تکراری در نظام بانکی ایران است؛ الگویی که در آن مدیران عامل، هنگام مواجهه با ناترازی شدید و فساد مالی، با تغییر عنوان به “مدیر سابق” تلاش میکنند از مسئولیت فرار کنند. این تاکتیک، که سالها بهعنوان سپری برای مدیران متخلف عمل کرده، امروز دیگر کارایی خود را از دست داده است و زنجیر عدالت بر گردن مفسدان تنگ و تنگ تر می شود…!!!
موسسه آرمان پس از انحلال، مدیران سابق اعلام کردند که بحران در دوره آنان رخ نداده است. این نوع انکار مسئولیت، بهظاهر قانونی اما در عمل نوعی کلاهبرداری سازمانیافته است. موسسه ملل نیز با پروندهای سنگینتر مواجه شد: اعطای دهها هزار میلیارد تومان تسهیلات بدون وثیقه به نزدیکان مدیرعامل سابق. گزارشها نشان میدهد حتی وامهای داخلی به خود موسسه داده شده و بیش از نیمی از آن بازنگردانده شده است؛ سوءاستفادهای آشکار از مجوز رسمی بانک مرکزی برای پولشویی و فساد مالی.
پیامدهای این بحرانها بسیار فراتر از یک موسسه یا یک مدیر است. نخست، بیاعتمادی عمومی: سپردهگذاران احساس میکنند سرمایههایشان در معرض نابودی است و اعتماد به نظام بانکی بهشدت آسیب میبیند. دوم، تضعیف ساختار بانکی: موسسات مالی با تبلیغات پرزرقوبرق اعتماد مردم را جلب میکنند، اما در عمل به مراکز فساد تبدیل میشوند. سوم، انتقال بحران به دولت: در نهایت، دولت و بانک مرکزی مجبور به جبران خسارت سپردهگذاران میشوند؛ هزینهای که از جیب مردم پرداخت میشود.
این وضعیت نشاندهنده ضعف ساختاری در نظام نظارتی است. بانک مرکزی مجوز فعالیت موسسات را صادر میکند، اما نظارت مؤثر بر عملکرد آنان وجود ندارد. فرهنگ فرار از مسئولیت نیز بهگونهای نهادینه شده که مدیران با تغییر عنوان و کنارهگیری، بحران را به آیندگان منتقل میکنند. تنها راه جلوگیری از تکرار چنین فجایعی، بازتعریف اصول بنیادین نظام بانکی ایران است:
قانونگذاری سختگیرانه برای مسئولیتپذیری مدیران حتی پس از کنارهگیری.
انتشار عمومی صورتهای مالی و قراردادهای کلان برای شفافیت واقعی.
تقویت نقش رسانهها و افکار عمومی بهعنوان دیدهبان فساد.
پرونده موسسات آرمان و ملل نشان میدهد که فساد مالی در ایران دیگر صرفاً یک تخلف فردی نیست، بلکه یک الگوی نهادی و سیستماتیک است. مدیران عامل با تاکتیک (مدیر سابق) تلاش میکنند از مسئولیت فرار کنند، اما بازداشت اخیر نشان داد که این راهکار دیگر مصونیت نمیآورد. برای جلوگیری از تکرار این فجایع، باید نظارت واقعی، شفافیت مالی و مسئولیتپذیری مدیران بهعنوان اصول بنیادین نظام بانکی ایران بازتعریف شود.
