یادداشت رضا عصمتی / افق لرستان،. این رفتار، اعتماد عمومی به نظام سلامت را خدشهدار می کند و عدالت درمانی را به چالشی سخت روبرو خواهد کرد.
زیرمیزی اصطلاحی است عامیانه ،که به دریافت وجه خارج از تعرفههای رسمی توسط پزشکان اطلاق میشود. این مبلغ معمولاً بهصورت نقدی، غیررسمی و بدون ثبت در سیستمهای مالیاتی دریافت میشود. ریشه این پدیده را باید در چند عامل جستوجو کرد.
تعرفههای غیرواقعی پزشکی: بسیاری از پزشکان معتقدند تعرفههای مصوب دولت با هزینههای واقعی خدمات پزشکی همخوانی ندارد.
کمبود پزشک متخصص در برخی رشتهها باعث ایجاد انحصار شده است.
در برخی تخصصها قدرت چانهزنی بالای پزشک و تحمیل هزینههای غیررسمی به بیمار ایجاد شده است. البته نقص در نظارت و اجرای قانون و حتی ضعف در نظارت وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی، زمینهساز گسترش این تخلف شده است.
بر اساس گزارش همشهری آنلاین، حدود ۱۶ درصد از پزشکان کشور ظرفیت دریافت زیرمیزی را دارند، که عمدتاً در حوزه جراحی و تخصصهای خاص فعالیت میکنند. مطالعات دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز نشان میدهد که پزشکان شاغل در تهران و بخش خصوصی بیشترین میزان دریافت زیرمیزی را دارند.
زیرمیزی گرفتن پزشکان، تبعات گستردهای دارد:
۱-نقض عدالت درمانی: بیماران کمدرآمد از دریافت خدمات باکیفیت محروم میشوند.
۲- افزایش فساد ساختاری: این رفتار، الگویی برای سایر تخلفات در نظام سلامت میشود
.۳- تخریب اعتماد عمومی: مردم به پزشکان بهعنوان قشر فرهیخته و اخلاقمدار نگاه میکنند. زیرمیزی این تصویر را مخدوش میکند.
۴- فرار مالیاتی: دریافت وجه غیررسمی، موجب عدم پرداخت مالیات و آسیب به اقتصاد ملی میشود.
در سالهای اخیر، سازمان تعزیرات حکومتی به صدها پرونده تخلف پزشکان رسیدگی کرده و میلیاردها تومان جریمه صادر کرده است.
(مسئولیت رسانهها و جامعه مدنی)
رسانهها باید با شفافسازی، مطالبهگری و افشاگری، نقش کلیدی در مبارزه با این پدیده را ایفا کنند. جامعه مدنی نیز باید با آموزش حقوق بیماران، فرهنگسازی و گزارش تخلفات، در اصلاح این روند مشارکت کند.
راهکارهای فراوانی وجود دارد که در اینجا به تعدادی از آنها اشاره خواهیم
کرد.
۱- اصلاح تعرفهها بر اساس واقعیت اقتصادی
۲- افزایش نظارت هوشمند و سیستمی بر عملکرد پزشکان.
۳- شفافسازی مالی و الزام به صدور فاکتور رسمی.
۴- تقویت بیمهها و پوشش کامل خدمات درمانی.
۵- ایجاد سامانه گزارش مردمی با ضمانت پیگیری قانونی.
زیرمیزی گرفتن پزشکان، زخمی است بر پیکر نظام سلامت کشور. این پدیده، نهتنها عدالت درمانی را تهدید میکند بلکه اعتماد عمومی به پزشکان را نیز متزلزل میسازد. برای درمان این زخم، باید از نسخهای جامع، چندبعدی و مبتنی بر شفافیت، عدالت و اخلاق بهره گرفت. پزشکانی که سوگند خدمت به انسان را فراموش کردهاند، باید با پاسخگویی قانونی و اجتماعی مواجه شوند. سلامت، حق همه مردم است.
البته هدف این نوشتار، زیر سؤال بردن جایگاه پزشکان شریف و متعهد کشور نیست. جامعه پزشکی ایران، همواره در صف مقدم خدمترسانی به مردم بوده و در بحرانهایی چون همهگیری کرونا، ایثار و فداکاری آنان زبانزد خاص و عام بوده است. آنچه در این مقاله مورد نقد قرار گرفته، نه رفتار اکثریت پزشکان، بلکه پدیدهای کلی و محدود به برخی موارد خاص است که در صورت بیتوجهی، میتواند به یک آسیب ساختاری تبدیل شود.
